Ateşin bulunmasıyla aydınlanan insan hayatı, elektriğin ve ampulün keşfi ile daha da aydınlık hale geldi. İnsanoğlu ışığı 18. yüzyılda sokak lambalarına kadar taşırken, sonraki yıllarda mekanlarda kullanmaya başladı. Süratle gelişen teknoloji ve tasarımcıların zevklerini yansıtmasıyla, aydınlatma, ihtiyacın yanısıra zevkleri de gözler önüne sermiştir. Aydınlatma teknolojisinde elde edilen gelişmeler, hızlı ve göz kamaştırıcıdır. Yaşamımızın “gece portresi” iyi bir aydınlatma ile daha da güzellik ve anlam kazanır. Tarihi yönden zengin bir mirasa sahip olan ülkemizde bulunan bazı eserlerin ustaca aydınlatılması, sokaklarımızın aydınlatılması ve evlerimizin, ev içi alanların hatta başucumuzun aydınlatılması… Burada da görülüyor ki “aydınlatma” hayatımızın en önemli unsurlarından biridir.Aydınlatmanın amacı, belli bir aydınlatma düzeyi elde etmek değil, iyi ve doğru görme koşullarını sağlamaktır. Aydınlatma, dekoratif ve işlevseldir; tarza uygun görüntü sağlar ve bütünleştirir. Mobilyalarımızın tamamlayıcısı ve vazgeçilmez aksesuarlarımızdır. Tarza uygun görüntüyü sağlar ve bütünleştirir. Gece ile gündüzü ayırır, ayrıntıları ortaya çıkarır ve gizler. Aynı zamanda işlevsel özelliği vardır; yemek grubu, çalışma yeri ve mutfak tezgahlarında gereklidir. Burada lambaların iş yapan kişinin veya yemek masasının direk olarak üzerine gelmesine dikkat etmeliyiz. Lambalar durduğunuz yerin üzerinde olursa işi de aydınlatır. Bunların dışında “aydınlatma” farklı bir atmosfer yaratmak içinde düşünülür. Daha sıcak ve romantik bir görünüm sağlanmak istenirse; mum ışığı ideal bir aydınlatma olacaktır. Bazı mimari detayların, tabloların veya çarpıcı biçimde sergilenmek istenen objeleri ön plana çıkarmak içinde gizli aydınlatma kullanılır. Ustaca tasarlanmış bir aydınlatma bu tip sevdiğiniz ve önem verdiğiniz objeleri ön plana çıkartacaktır.İşyeri ya da konutlardaki bazı alanlar, yapay aydınlatma olmaksızın gündüz bile kullanılamaz. Tungsten, neon, flüoresan gibi aydınlatmalar, bu durumlar için uygundur. Bir koridor için en uygun ışık miktarının 30 lux gücünde olduğunu düşünürsek, her kullanım alanı için farklı ışık kullanılmalıdır. Doğrudan aydınlatma, bir koridor tavanını alçaltmak istendiğinde kullanılır; bu sonuç siperlikli büyük yansıtıcı lambaların, sıra sıra kapının üst sınırından biraz yükseğe yerleştirilmesiyle elde edilir. Bu büyük lambalar, sönükken bile, tavanın alçaklığı izlenimini uyandıracaktır. Aydınlatma, dizaynı çok kolay, aynı zamanda da görevi insanlar için yaşamı haz alınabilir hale getirmek olan çok karmaşık bir araçtır. Işık, yapılarda bireysel çizgileri ve şekilleri vurgular, iç ve dış şekiIIerin özelliklerini etkileyip değiştirir ve yorumlar yaratır.İşyerlerinde her türlü işin kusursuz yapılabilmesi ve en önemlisi de iş görenlerin göz sağlığının korunması iyi bir aydınlatma tekniğini gerektirir. Aydınlatma öncelikle, yapılan iş ve işlemlerde kalite standartlarının gerektirdiği tüm detayın görülebilmesi için gereklidir. Çalışanların, optimal aydınlatma koşullarında çalıştırılması da onların göz sağlığı ve görme netliğini koruduğu için aynı amaca hizmet eder.İnsanın enformasyon algılamasında en önemli algılayıcı gözdür. Bütün algılamanın % 80’i ile 90’ı göz kanalıyla gerçekleşir. İş koşullarının doğurduğu yorgunluğun büyük bir kısmının göz zorlanmasından ileri geldiği tahmin edilebilir. Göz zorlanması ve yorgunluk üzerine etkisi ile birlikte aydınlatma tekniği problemlerini anlayabilmek için bu tekniğin bazı temel kavramlarının bilinmesi gerekir. Aydınlatma şiddetinin ölçü birimi lükstür (lx). Bu değer birim alana düşen ışık akışıdır. Aydınlatma şiddeti bulutsuz bir yaz gününde 100.000 lx’ü bulur. Kapalı bir kış gününde bu değer ancak 3000 lx’e ulaşır. Aşağıdaki tabloda bazı değerleri görmek mümkündür.
| İşlemler |
Önerilen Lüks
|
Montaj ve Kalite Kontrol
Kaba işler
Vasat incelikte işler
İnce işler
Çok ince işler |
200
400
900
2000
|
Dokuma (pamuklu ve Yünlü)
Hafif dokumalar
Koyu renkli kumaşlar
Dokumada kalite kontrol |
400
900
1300
|
Metal levha işleri
Plastik şekil verme ve Levha işleri |
400
400
|
Ağaç işleri
Kaba doğrama
Rende ve tezgahta ince makine işleri
İnce tezgah işleri, makine ve cilalama işleri |
200
400
600
|
Bir iş ortamında aydınlatma gereksinimi, yapılan işlerin özelliklerine, işin özellikleri nedeniyle detay algılama gibi kriterlere bağlıdır. Çeşitli el işleri ve okuma yazma gibi işlerde en düşük aydınlatma gereksinimi 10 lüks olarak bilinmektedir.Bir iş ortamında ve çeşitli iş istasyonlarının gerektirdiği aydınlatma düzeyleri önemli bir husustur. Aslında , en yüksek aydınlatmanın en optimal yaklaşım olmadığı bilinmektedir. Temel olan, amaca uygun aydınlatmadır. İyi bir aydınlatma projesinin tasarımında, çalışanların göz sağlığı, yüksek düzeyde iş becerisi, optimal verimlilik ve çalışanların kendilerini rahat hissettikleri aydınlatma düzeyinin sağlanması gibi bir kriter kullanılabilir. Bir işyerinde büyük ölçüde kaba işlemler yapıldığı için, aydınlatma düzeyi açısından önemli bir sorun olmadığı halde, iş görenlerin kendilerini rahat ve ışıklı ortamda bulmaları ve daha hevesli çalışabilmeleri için de yeterli ve tatmin edici bir aydınlatma düzeyi tercih edilmelidir.
Malzemeler
İşin malzeme boyutunda da durum eskisinden çok farklı. Tasarımcılar yeni malzemelere karşı çok daha açık ve duyarlı. Endüstriyel çelikle ipek kumaşları, nikel malzemeyle çiçek desenlerini bir arada kullanabiliyorlar. Malzemedeki bu sınırsız çeşitlilik, hem tasarımcılara hem de tüketicilere kendi stillerini özgürce yansıtma ve yaşama şansı veriyor. Farklı konsept ve malzeme çeşitliliğinin bir arada kullanılmasıyla elde edilen aydınlatma tasarımları sayesinde, geleneksel ile modern arasındaki çizgi de giderek kayboluyor. Klasik ve geleneksel aydınlatma formları, detaylarında yapılan sadeleştirmelerle modernize ediliyor. Modern tasarımlarda ise geçen yıllardaki eklektik ve sert çizgiler yerini daha sade ve yumuşak formlara bırakıyor. Klasik aydınlatma tasarımları geçmişte olduğu gibi yine farklı bir kategoride varlığını sürdürmeye devam ediyor, ancak hiç olmadığı kadar sadeleşmiş ve zarifleşmiş bir biçimde.
Yeşil aydınlatmalar
Çevre dostu bir yaşam biçimine duyulan genel ihtiyaç ve eğilim, aydınlatma tasarımlarında da bir hayli etkili. Aydınlatma üreticileri ve tasarımcılar, iç mekánlarda ekolojik tasarım arayışlarına cevaben enerji tasarrufu yapan led’lerden, doğaya en az zarar verilerek üretilmiş malzemelerle yaratılan aydınlatma ürünlerine kadar genişleyen zengin bir yelpazede hizmet vererek topluma ve çevreye olan sorumluluklarına sahip çıkıyorlar. Ofislerde ise, dinamik aydınlatma konseptleri, ışık seviyesini günün farklı saatlerine ve kullanıcının psikolojik ihtiyaçlarına göre (konsantrasyon seviyesi, görüş mesafesi, yorgunluk seviyesi vb.) kontrol edebiliyor. Günışığına güdümlü aydınlatma sistemleri mekánda doğal ışık arttıkça suni ışığı azaltıyor. Zaman ve hareket kontrollü sistemler ise, kullanılmayan mekánlardaki ışığı otomatik olarak kapattığı için enerji tasarrufu konusunda verimli bir kullanım sunuyor.
