Klima, “iklim” anlamına gelen Fransızca “climat” sözcüğünden dilimize geçmiştir. İngilizce karşılığı ise literatürlerde kısaca HVAC (heating, vetila-ting, air conditioning) olarak kullanılır. Klimanın ilk kez geçen yüzyılın sonunda Amerika’da keşfedildiği bilinmektedir.
Klimalar insanların daha rahat ve verimli yaşaması amacıyla kapalı ortamların havasını soğutan, nemini alan, isteğe bağlı olarak ısıtan toz ve partikülleri filtre eden cihazlardır. Ülkemizdeki teknik literatürde belirtilen bu işlemlerden temiz hava ile besleme ve kirli havanın dışarı atılması işlemleri havalandırma olarak tanımlanmakta, bunun dışında kalan ısıtma, soğutma, nem ayarı gibi işlemler iklimlendirme tanımı içine girmektedir.
Geçtiğimiz yüzyıl içerisinde de önemli bir gelişme kaydetmiş ve yaygın bir kullanım alanına ve çok önemli bir ticari pazara sahip olmuştur. Bunu oluşturan ana etken gelişen teknoloji ile bütünleşen klimalardan daha az enerji ile daha fazla verim alınmasıdır. Günümüzün yeni cihazlarında az enerji harcanarak çok kaliteli hava elde edilmektedir. Konutlardan araçlara, işyerlerinden eğitim mekanlarına kadar tüm alanlarda kullanılmaktadırlar.
Klimalarda uygulanan elektrostatik ve karbon filtreleme yöntemlerine antirüngus kaplama özelliği de eklenerek sterilizasyon artırılıp hava kalitesi yükseltildi. Uzaktan kumanda sistemine kazandırılan IFEEL (hissediyorum) özelliği sayesinde klimalar ortamın ısı derecesini ısı ihtiyacına gören yakın değerlerde dengeleyebilmektedir.
Sağlık koşullarına uygun ideal ısıtma ve soğutma sağlayan klimalar ısı pompası özelliği ile 0 derece üzerindeki sıcaklıklarda çok ekonomik ısıtma sağlarlar. Havadaki nemi alarak ideal konfor şartlarını oluştururlar. Otomatik sıcaklık kontrolü ile ortamın ısısını ölçerek arzu edilen sıcaklık derecesi elde edilene kadar çalışmayı sürdürerek dış hava şartlarına rağmen iç ortamdaki ısıyı sabit tutarlar.
Özellikle son yıllarda bir dış ve iç üniteden oluşan cihazlar yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. “Split” olarak tanımlanan bu cihazlar, sadece ısıtma ve soğutma yapmaktadır. Dolayısıyla nem ayarı ve havalandırma dediğimiz temiz hava beslemesi ve kirli havanın atılması işlemini yapmamaktadır. Bunun için ayrı bir havalandırma sisteminin kurulması gerekir.
Split klima satın alırken dikkat edilecek en önemli husus COP (coeficient of performense) ve EER (energy efficiency ratio) denilen enerji performans değerleridir. Cihaz satın alırken bu değerlerin 3.0 ve yukarı olması cihazın enerji performansı açısından önemlidir.
Split klimalar iç ortamdan aldıkları enerjiyi dış havaya verdikleri için, cihazın performansı dış ortam sıcaklığına göre değişmektedir. Bu nedenle özellikle kışın soğuk (dış hava sıcaklığının 7 altına düştüğü) havalarda heat pump cihazların performansları düşmektedir. Cihaz satın alırken dış hava sıcaklığına göre performans değerlerinin satıcıdan öğrenilmesi sonradan bir sürprizle karşılaşılmaması açısından önemlidir.
Soğutma sistemi, basit yakma sistemli cihazlara göre daha karmaşık bir sisteme sahip olduğu için, klima konusunda yetersiz veya yanlış bilgiler amaçlanan konfor şartlarının elde edilememesine ve gereksiz enerji kaybına neden olmaktadır. Bu nedenle klima kullanırken cihazı konfor şartlarına göre ayarlamak, hem insan sağlığı ve konforu açısından hem de enerji verimliliği açısından önemlidir. Kış için konfor sıcaklığını 20-22, yaz için ise 24 altına düşürmemek koşuluyla dış hava sıcaklığından 10 daha düşük sıcaklık değerine ayarlamak yeterli olacaktır. Cihazı konfor sıcaklığına ayarlayarak kendi kontrol sistemi ile ortam havasını istenen sıcaklık değerine getirmesini beklemek gerekir.
Klima satın alırken en önemli konuların başında kullanılacak mekân seçimi gelmektedir. Cihazın kullanılacağı mekân için en yoğun kullanım zamanları dikkate alınarak en az enerji kaybına neden olabilecek mekânlar seçilmeli. Cihazın da en yoğun kullanım zamanı dikkate alınarak mekân kapasitesine uygun seçilmesine özen gösterilmelidir.
1- Klima cihazları nasıl soğutur?
Klima cihazları (buzdolaplarında olduğu gibi) R22 gazının buharlaşma ve yoğuşma özelliğinden faydalanılarak odada bulunan ısıyı dışarıya atmaya yarayan cihazlardır. Split klimalarda, iç ünite içinden geçen gaz ortamdaki ısıyı emerek buharlaşır. Bu sayede ortam soğur. Buharlaşan R22 gazı dış üniteye geldiğinde yoğuşur ve emdiği ısıyı dışarı atar. Bu işlem gerçekleşirken, yalnızca iç ve dış ünitedeki fan motorları ve gazın cihaz içindeki dolaşımını sağlayan kompresör elektrik enerjisi harcar.
2- Heat-Pump özelliği nasıl ısıtır?
Bu özelliği olan klimalar soğutmayı gerçekleştirdikleri gibi ısıtmayı da R22 gazını yoğuşturarak ve buharlaştırarak gerçekleştirirler, (ısıtmanın yapılabilmesi için dış üniteden geçen gaz buharlaşarak dışarıdaki ısıyı emer ve iç üniteye geldiğinde yoğunlaşarak emdiği ısıyı ısıtılması gereken ortalama bırakarak ısıtmayı gerçekleştirir.
3- Performans neye bağlıdır?
Klimaların ne kadar iyi soğuttuğu veya ısıttığı dış ve iç hava sıcaklığına bağlıdır. Dış hava sıcaklığı arttıkça klimaların soğutma performansları düşer. Dış hava sıcaklığı düştüğünde ise ısıtma performansı düşer.
4- Heat-Pump nedir?
Türkçe karşılığı “ısı pompası’‘dır. Bu özelliğe sahip klimalar elektrik enerjisini direkt olarak ısıya çevirmek yerine, dışarıdaki ısıyı içeriye taşıyarak ortamı ısıtırlar.
5- Hangi kapasitede klima seçilmeli?
Isıtılması ve soğutulması düşünülen alanın ısı kayıplarının ne kadar olduğu, hangi model klimanın kullanılması gerektiği önemlidir. Elektrik enerjisini konfora dönüştüren cihazlar olarak da tarif edebileceğimiz klimaların, ısıtma ve soğutma kapasitesi binanın yapısına, iç ve dış ortam şartları gibi birçok parametreye bağlıdır ve mutlaka profesyonel biri tarafından hesaplanmalıdır. Teknik etüd yapılmadan kullanılan cihazlardan tam verim alınamayacağı gibi, maliyet ve işletme bedelleri de daima yüksek olur.
6- Nasıl monte edilmeli?
Klima cihazlarının montaj yerleri ve montaj şekilleri çok önemlidir. Bu nedenle montajın uzman bir ekip tarafından yapılması gerekir.
7- Sağlık açısından bir zararı var mı?
Yeri yanlış seçilmiş, yanlış monte edilmiş veya kalitesiz bir klima sağlığınıza zarar verebilir. Hangi konumda olursa olsun klimanın rüzgarının karşısında durulmamalı. Klima çarpmalarının nedeni klima rüzgarının karşısında bulunmaktan kaynaklanıyor. Ancak klimanın sağlık açısından büyük faydalarının olduğu bilimsel otoriteler tarafından belirtilmektedir. Özellikle yaşlılar, kalp ve şeker hastalarına klimatize ortamda bulunmaları tavsiye edilmektedir.
8- Klima için servis hizmeti ne kadar önemli?
Klima cihazları, iç ve dış ortamda değişik hava şartlarına maruz kalan cihazlardır. Cihazların ısı transfer yüzeylerinde meydana gelen kirlenmeler cihaz performansında düşüklüğe neden olur. Ayrıca cihaz içerisindeki soğutucu gazın işletme basıncında mevsime göre düzeltme yapılması gerekir. Bu nedenle klima cihazlarında yılda iki sefer bakım yapılması son derece önemlidir. Servis teşkilatının yaygınlığı tüketici için bu nedenle önemlidir.
9- BTU nedir?
İngilizce “British Thermal Unit” (İngiliz Isı Birimi) sözcüklerinin kısaltmasından gelir. Bir pound (libre) suyun sıcaklığını bir Fahrenhayt değiştirmek için gereken ısı miktarıdır. Geleneksel olarak klimalarda BTU/h olarak (bir saatteki klimanızın odadan taşıdığı ısı miktarı) kapasiteyi belirtmek için kullanılır.